คลื่น
คลื่นกลคือการถ่ายเทพลังงานผ่านตัวกลางโดยไม่มีการเคลื่อนที่สุทธิของตัวกลางเอง — อนุภาคของตัวกลางแค่สั่นขึ้นลง (หรือหน้า-หลัง) อยู่ที่เดิมเท่านั้น บทนี้ปูพื้นฐานสมบัติของคลื่นก่อนต่อยอดไปเรื่องแสงและเสียง
ส่วนประกอบของคลื่น
คลื่นทุกชนิดมีแอมพลิจูด (A) ความยาวคลื่น (λ) คาบ (T) และความถี่ (f = 1/T) โดยความสัมพันธ์หลักที่ใช้บ่อยที่สุดคือ v = fλ
อัตราเร็วคลื่นขึ้นกับสมบัติของตัวกลางเท่านั้น (เช่น ความตึงเชือก ความหนาแน่นอากาศ) ไม่ขึ้นกับความถี่หรือแอมพลิจูดที่แหล่งกำเนิดป้อนเข้าไป — เมื่อคลื่นเปลี่ยนตัวกลาง อัตราเร็วจะเปลี่ยนแต่ความถี่ยังคงเดิม ความยาวคลื่นจึงต้องเปลี่ยนตาม
คลื่นตามยาวและคลื่นตามขวาง
คลื่นตามขวาง (transverse) อนุภาคของตัวกลางสั่นตั้งฉากกับทิศการเคลื่อนที่ของคลื่น เช่น คลื่นบนเส้นเชือก
คลื่นตามยาว (longitudinal) อนุภาคสั่นไปมาในแนวเดียวกับทิศการเคลื่อนที่ของคลื่น เช่น คลื่นเสียงในอากาศ ซึ่งมีช่วงอัดตัวและช่วงขยายตัวสลับกัน
การซ้อนทับของคลื่น
เมื่อคลื่นสองขบวนมาพบกัน ณ ตำแหน่งเดียวกัน การขจัดลัพธ์คือผลรวมทางพีชคณิตของการขจัดแต่ละคลื่น เรียกว่าหลักการซ้อนทับ
ถ้าสองคลื่นมาถึงแบบเฟสตรงกัน (สันตรงสัน) จะเสริมกันได้แอมพลิจูดมากขึ้น แต่ถ้ามาถึงแบบตรงข้ามเฟสกันพอดี (สันตรงท้อง) จะหักล้างกัน
คลื่นนิ่งบนเส้นเชือก
คลื่นนิ่งเกิดจากคลื่นตกกระทบและคลื่นสะท้อนที่มีความถี่และแอมพลิจูดเท่ากันเดินทางสวนทางกันซ้อนทับกันตลอดเวลา ทำให้เกิดจุดที่ไม่สั่นเลย (บัพ, node) และจุดที่สั่นแอมพลิจูดสูงสุด (ปฏิบัพ, antinode) คงตำแหน่งที่
เส้นเชือกที่ปลายทั้งสองข้างตรึงแน่น (fixed-fixed) จะเกิดคลื่นนิ่งได้เมื่อความยาวเชือก L = nλ/2 (n = 1, 2, 3, ...) ซึ่ง n บอกลำดับฮาร์มอนิก
- n = 1: ฮาร์มอนิกที่ 1 (ความถี่มูลฐาน)
- n = 2: ฮาร์มอนิกที่ 2
- n = 3: ฮาร์มอนิกที่ 3 และต่อไปตามลำดับ
- อัตราเร็วคลื่น
- v = fλ
- ความถี่กับคาบ
- f = 1/T
- เงื่อนไขคลื่นนิ่ง (ปลายตรึงทั้งสองข้าง)
- L = nλ/2